דאָס ליכט פֿון ליבע

Фото: www.gazetaeao.ru

הירש אָשעראָוויטש (1908–1994) איז אַ ייִדישער פּאָעט, וועלכער איז כּמעט אומבאַקאַנט די לייענערס אויף אַנדערע שפּראַכן. מע האָט אים כּמעט נישט איבערגעזעצט, און פֿאַר אַ ייִדישן ליטעראַט איז דאָס אַן ערנסטע טראַגעדיע.

ער איז געווען אַ גוטהאַרציקסטער, זייער באַשיידענער, טיף דענקענדיקער מענטש, אַ מיטשפּרעכער פֿון אַ הויכער קולטור. זײַן פּאָעזיע איז ביטער און לײַכט, זי רייניקט אָפּ, פֿאַרטיידיקט און פֿאַרשטאַרקט די נשמה.

הירש אָשעראָוויטש איז געשטאָרבן דעם 6טן יוני 1994 יאָר אין תּל־אָבֿיבֿ, און געבוירן איז ער געוואָרן דעם 25טן יוני 1908 אין דער ליטווישער שטאָט פּאנעוועזשיס (פּאָנעוועזש). די לידער האָט ער געשריבן פֿון קינדווײַז אָן, אָבער פּובליקירן זיך האָט ער אָנגעהויבן נאָר אין 1934 יאָר, באַלד נאָכן פֿאַרענדיקן דעם יורידישן פֿאַקולטעט פֿונעם קאָוונער אוניווערסיטעט. דער גאַנצער טיראַזש פֿון זײַן ערשטן גרויסן זאַמלבוך ״באַגינען״ איז אַרײַנגעפֿאַלן אין די הענט פֿון די נאַציס און געווען פֿאַרניכטעט.

מיט זײַן קינפֿטיקן ווײַב ריװקע (איר מיידל־פֿאַמינילע־נאָמען איז שמוקלער) האָט הירש זיך באַקענט אין גימנאַזיע – איר משפּחה איז אויך געווען פֿון פּאַנעוועזשיס. אין אָנהייב פֿון דער מלחמה זײַנען די וועגן פֿון הירש און ריווקע זיך פֿאַנאַנדערגעגאַנגען: די אָשעראָוויטשס האָבן זיך עוואַקויִרט קיין אַלמאַ־אַטאַ (קאַזאַכסטאַן), און ריווקע מיט איר שוועסטער פֿרומע זײַנען אַרײַנגעפֿאַלן אין דער קאָוונער געטאָ. ריווקען האָבן געראַטעוועט צוויי אירע חבֿרטעס, צוויי נאַטאַשעס (פֿאָגעלעוויטשוטע און יעגאָראָוואַ) און פֿרומען – די דײַטשקע העלענאַ האָלצמאַן (1891–1968), די קינסטלערין, לערערין פֿון צייכענען און פֿון דער דײַטשישער שפּראַך.

די באַקאַנטע ישֹראַלדיקע זשורנאַליסטקע און שרײַבערין שולמית שליט האָט אַזוי געשריבן וועגן אָשעראָוויטשן:

״אין 1944 יאָר, צוריקוועגס פֿון עוואַקואַציע קיין ליטע, האָט אָשעראָוויטש פּאָפּאַדיעט קיין מאָסקווע. דאָ האָט ער אָנגעשריבן זײַן ״שמשון״ (סעפּטעמבער – אָקטאָבער 1944) – די ערשטע פֿון די פּאָעמעס אויף ביבלישע טעמעס. אין 1945 יאָר האָט ער אָנגעשריבן די פּאָעמע ״שאול״, אין 1962 – ״פּיראַמידן־בויער״, אין 1970 – נאָכן ליד וועגן קין קערט ער זיך אום צו אָ־דער טעמע און שרײַבט די פּאָעמע ״קין, נבך…״.

אַוודאַי נישט קיין ביבלישע טעמע, נישט איר באַזיניקן אין שײַן פֿון די שפּעטערע געשעענישן אינעם לעבן פֿונעם ייִדישן פֿאָלק האָבן נישט געקאָנט געפֿינען די אָפּשפּיגלונג אינעם ערשטן און איינציקן בוך אויף דער רוסישער שפּראַך, וואָס איז אַרויסגעגאַנגען אין איבערזעצונגען פֿון אַרסעני טאַרקאָווסקי (רוסישער דיכטער און איבערזעצער פֿון מיזרח־שפּראַכן) אין 1962 יאָר. דאָס בוך האָט זיך אָנגערופֿן ״מײַן גוטער קליאָן“ און איז זייער גיך געוואָרן אַ ראַריטעט״.

שולמית שליט באַשרײַבט איר ערשטע באַגעגעניש מיט אָשעראָוויטשן:

״מײַן באַקאַנטשאַפֿט מיט אָ־דער משפּחה, מיטן דיכטער ה. אָשעראָוויטש און זײַן ווײַב ריווקע, איז פֿאָרגעקומען אין 1966 יאָר. צוזאַמען מיט מײַן חבֿרטע דאַליע עפּשטיין האָבן מיר איבערגעזעצט פֿון דער ליטווישער שפּראַך אויף רוסיש די דערציילונגען פֿונעם ייִדישן מחבר מאיר עלין ״פֿאַר איין נאַכט״. און ריווקע האָט זיך אַרויסגעוויזן פֿאַר אַ גוטער מאַשיניסטקע. ווען ריווקע האָט געדרוקט, איז אין צימער אַרײַנגעגאַן הירש אָשעראָוויטש. (…) איך בין נישט ווילנדיק געוואָרן אַן אָביעקט פֿון זײַן אינטערעס. ״אַ ייִדיש מיידל זעצט איבער דעם ייִדישן שרײַבער פֿון ליטוויטש…״, – מיר האָט זיך געדאַכט, אַז ער האָט עס געזאָגט מיט טרויער.

שפּעטער האָט מאיר עלין אָנגערופֿן אָשעראָוויטשן ״אײַזבאַרג״. ״פֿאַר וואָס?״ – האָב איך געפֿרעגט און, מיינענדיק זײַן וווּקס, זיך צעלאַכט. ״ווײַל מיר ווייסן נאָר זײַן זעיקע טייל״, – האָט געענטפֿערט עלין. און, כּדי זיך נישט פֿאַרטיפֿן אין דער טעמע, האָט צוגעגעבן: ״אַ ביסל שרײַבט ער בײַ טאָג, אַ ביסל – בײַ נאַכט״.

דער זינען פֿון די ווערטער איז צו מיר דערגאַנגען אין צענדליקער יאָר אַרום. אין דעם זעלבן יאָר, ווען אין מאָסקווע איז אַרויסגעגאַן זײַן זאַמלבוך פֿון לירישע לידער, האָט ער בײַ נאַכט, נישט וויסנדיק, צי מע וועט עס אַ מאָל פֿאַרעפֿנטלעכן, געשריבן זײַן פֿול מיט ווייטיק און פֿלאַמיקן כּעס פּאָעמע ״מלוך״. יאָ, דאָס איז געווען אין 1962.

דעם אמת געזאָגט, האָט מען אײַנגעשלאָסן אָ־די פּאָעמע אין דער איבערזעצונג פֿון יאַנינאַ ווײַטשונײַטע אינעם ליטווישן זאַמלבוך פֿון 1964 יאָר (״האָניק פֿון דערקענטעניש״, ווילנע, ״וואַגאַ״ פֿאַרלאַג).

די ליטווישע פּאָעטן, די סאַמע באַקאַנטע – ע. מעזשעלײַטיס, יו. מאַרצינקיאַוויטשוס, אַ. באַלטאַקיס – האָבן אים איבערגעזעצט, כ׳ווייס נישט, צי מיט גרויס ליבע, אָבער, כ׳בין זיכער, – מיטן גרויסן דרך־ארץ. זייער פּאָפּולער – סײַ בײַ די לייענערס, סײַ בײַ די קריטיקערס – איז געווען זײַן פּאָעמע ״ספּאַרטאַק״.

דעם 2טן יולי 1949 יאָר האָט מען אים אַרעסטירט פֿאַר ״אַנטיסאָוועטישער נאַציאָנאַל־ציוניסטישער טעטיקייט״, און אין 1950 פֿאַרמישפּט אים צו צען יאָר לאַגערן. נאָך דער באַפֿרײַונג זומער 1956 יאָר האָט ער זיך אומגעקערט קיין ווילנע.

אין 1971 יאָר האָבן די אָשעראָוויטשס עליה געווען. אין ישֹראל זײַנען ארויסגעגאַנגען הירשס זאַמלביכער: ״צווישן בליץ און דונער״ (1973), פּאָעמע ״מײַן פּאָנעוועזש״ (1974 – צוזאַמען מיט דער איבערזעצונג אויף איווריט פֿון אַבֿרהם שליאָנסקי). אין 1976 יאָר איז אַרויסגעגאַן פֿון דרוק זײַן זאַמלבוך לידער אויף איווריט – אין איבערזעצונג פֿון פֿאַרשיידענע פּאָעטן״.

די זשורנאַליסטקע שעלי (טאַטיאַנע) שרײַמאַן האָט דערציילט וועגן הירש און ריווקע:

״הירש – אַ באַרימטער פּאָעט, וועלכער שרײַבט אויף ייִדיש. ריווקע איז זײַן ווײַב און אַ געטרײַער פֿרײַנד אין משך פֿון אַ סך יאָרצענדליקער.

זיי, שוין געעלטערטע מענטשן, האָבן נישט געקאָנט פֿאַרבײַגיין, ווען אויף דער בן־יהודה־גאַס האָבן די נײַע רעפּאַטריאַנטן פֿון דער ווײַטער אוקראַיִנע אויסגעלאָדן באַגאַזש, – הירש און ריווקע האָבן זיי אומבאַדינגט געהאָלפֿן. ווען זיי האָבן געהערט, אַז עמעצער רעדט רוסיש אין דרויסן, האָבן זיי נישט געקאָנט נישט פֿאַרבעטן די אומבאַקאַנטע מענטשן צו זיך צום וואַרמעס, כאָטש זיי האָבן געלעבט נישט רײַך. ריווקע האָט שטענדיק געהאָלפֿן די נײַע רעפּאַטריאַנטן אַלס איבערזעצערין. די אָשעראָוויטשס האָבן זיך צעטיילט מיט די נײַגעקומענע מיט אַלץ, וואָס זיי האָבן געהאַט, – אַפֿילו מיט שאַמפּון און ציינפּאַסטע״.

די לעצטע יאָרן האָט הירש אָשעראָוויטש אַ סך געקרענקט. אָבער ריווקע איז געשטאָרבן די ערטשע. ער האָט נישט געקאָנט לעבן אָן איר. ״ער האָט געלעבט נאָך איר נישט לאַנג, – האָט דערציילט ריווקעס קרובֿה גוטיע פֿיש. – ער איז געווען אַ גאָלדענער מענטש, אַ גוטער, ער האָט געהאָלפֿן אַלעמען. אָבער זיי זײַנען געווען די פֿאַרשלאָסענע, ניט־באַריידעוודיקע, זיי איז געווען גענוג די אייגענע קאָמפּאַניע״. ריווקע האָט אים אָפּגעהיט, און אַלס פּאָעט – פֿאַרגעטערט.

״עטל קאָווענסקי, די ייִדישע אַקטריסע, איז געקומעם מקבֿל־חולה זײַן הירשן אין שפּיטאָל, – שרײַבט שולמית שליט. – ער איז געווען זייער מיד. פֿאַרן אַוועקגיין האָט זי געזאָגט: ״איצט פֿאַרמאַכט די אויגן און רוט אָפּ אַ ביסל״. ווען זי איז געקומען אַהיים, האָט איר געקלונגען אַ מעדשוועסטער: ״איר ווייסט, ווי נאָר איר זײַט אַוועקגעגאַנגען, האָט ער פֿאַרמאַכט די אויגן און איז געשטאָרבן״…

״ווען ריווקע און הירש זײַנען געגאַנגען מיט דער גאַס, האָבן די מענטשן זיך אומגעקוקט אויף זיי, – דערציילט שולמית שליט. – אפֿשר איבער דעם אונטערשייד אין וווּקס (ריווקע איז געווען העכער) האָבן זיי אויסגעזען אַ מאָדנע פּאָרפֿאָלק, אָבער מיר האָט זיך געדאַכט, – ווײַל זיי האָבן אויסגעשטראַלט אַ שטיל ליכט – דאָס ליכט פֿון ליבע. זיי האָבן ליב געהאַט און אָפּגעהיט איינער דעם אַנדערן פֿון קינדווײַז אָן און ביז דער טיפֿער עלטער. איך האָב שטענדיק געטראַכט, פֿאַר וואָס זעצט מען נישט איבער אָשעראָוויטשן אויף דער רוסישער שפּראַך? זײַן שפּראַך איז קלאַסיש פּשוט און פֿאַרשטענדלעך, די טעמאַטיק פֿון זײַן שאַפֿונג איז נישט געעלטערט געוואָרן, נאָך מער – זי איז זייער אַקטועל הײַנט. ער איז קלוג, און דערפֿאַר וווּנדערשיין אַפֿילו אין וואָרט־בײַ־וואָרט־איבערזעצונג. כ׳האָף, אַז די איבערזעצונג פֿון ״מלוך״, געמאַכט דורך עלאַ גרײַפֿער, איז אַ גוטער סימן פֿון אַומקערן פֿונעם פּאָעט צו די לייענערס״.

КНИГА11 PDF

 
По теме
22 июня – День памяти и скорби - Пенсионный фонд В Отделении ПФР по ЕАО прошло памятное мероприятие, посвященное 77-й годовщине со дня начала Великой Отечественной войны.
22.06.2018
День памяти и скорби - Molodezh79.Ru 22 июня, в День памяти и скорби, жители и гости города собрались в сквере Победы почтить память погибших в Великой Отечественной войне.
23.06.2018
Пляжи «Логово Скорпиона» и городского парка культуры и отдыха пока не соответствуют нормативам - GorodnaBire.Ru БИРОБИДЖАН, 23 июня, «Город на Бире» - В рамках проверки пляжей и территорий водоемов городского округа сотрудники прокуратуры, управления Роспотребнадзора и ГУ МЧС России по ЕАО выехали на пляжи и водоемы,
23.06.2018
 
Депутаты заслушали отчет губернатора - Законодательное Собрание ЕАО Сегодня состоялось внеочередное заседание парламента ЕАО, на котором губернатор области Александр Левинталь отчитался о работе правительства автономии в 2017 году Доклад главы региона о том,
22.06.2018
Перед судом предстанет обвиняемая в совершении заведомо ложного доноса о похищении - Следственный комитет Следователем следственного отдела по городу Биробиджану следственного управления Следственного комитета РФ по Еврейской автономной области завершено расследование уголовного дела в отношении 22-летней жительницы областно
22.06.2018
В Биробиджанской областной универсальной научной библиотеки им. Шолом-Алейхема состоялся краеведческий лекторий «ИКОР-Соцгородок: история в мечтах и реальности».
22.06.2018
 
БИРОБИДЖАН, 24 июня, «Город на Бире» - Сегодня ранним утром на пульт пожарно-спасательной службы МЧС России по ЕАО поступила информация о возгорании деревянной хозяйственной постройки в садовом обществе «Энтузиастов» Сми
24.06.2018 GorodnaBire.Ru
БИРОБИДЖАН, 24 июня, «Город на Бире» - Как сообщает пресс-служба суда ЕАО, установлено, что в марте 2018 года на судебном заседании рассматривалось уголовное дело по обвинению в разбое.
24.06.2018 GorodnaBire.Ru
Перед судом предстанет обвиняемая в совершении заведомо ложного доноса о похищении - Следственный комитет Следователем следственного отдела по городу Биробиджану следственного управления Следственного комитета РФ по Еврейской автономной области завершено расследование уголовного дела в отношении 22-летней жительницы областно
22.06.2018 Следственный комитет
Правительство ЕАО выражает искренние соболезнования родным и близким десантника Алексея Кушнаренко, погибшего при тушении лесного пожара Трагедия произошла 22 мая.
04.06.2018 Газета Биробиджанская звезда
В первый день лета на Театральной площади Биробиджана состоялся творческий марафон Конкурс организован с целью выявления и поддержки одаренной и талантливой молодежи в сфере культуры и искусства.
13.06.2018 Газета Биробиджанская звезда
Народный пушкинист из Биробиджана представил публике книжку собственных стихов Вычислить имя такого пушкиниста очень просто: Роман Борисович Файн — единственный в Еврейской автономии обладатель такого официального звания,
13.06.2018 Газета Биробиджанская звезда
Биробиджанцы дали свой прогноз на футбольный матч Россия - Уругвай (видеоопрос) - GorodnaBire.Ru БИРОБИДЖАН, 21 июня, «Город на Бире» — В преддверии последнего группового матча на Чемпионате мира сборной России с командой Уругвая (25 июня), мы решили узнать какой прогноз на игру предложат биробиджанские болельщики:
21.06.2018 GorodnaBire.Ru
Биробиджанские школьники и молодежь могут принять участие в творческом состязании В областном центре стартовал ХIV городской литературный конкурс среди детей, подростков и молодежи «Золотое перышко».
20.06.2018 Биробиджанер Штерн
Фото: ИЗВЕСТИЯ. Зураб Джавахадзе На форуме «Здоровье нации — основа процветания России» заявили об эпидемии близорукости К 2050 году половина населения Земли наденет очки.
18.06.2018 Газета Биробиджанская звезда
Итак, завтра футбольные фанаты и просто любители этой самой популярной в мире и самой зрелищной спортивной игры получат первую порцию адреналина – в Москве на самом большом стадионе «Лужники» откроется чемпионат мира по футболу.
13.06.2018 Биробиджанер Штерн
Завтра в Москве открывается очередной чемпионат мира по футболу. В Россию съедутся   представители этого популярного вида спорта из многих стран, чтобы побороться  за почетный трофей.
13.06.2018 Биробиджанер Штерн
22 июня – День памяти и скорби - Пенсионный фонд В Отделении ПФР по ЕАО прошло памятное мероприятие, посвященное 77-й годовщине со дня начала Великой Отечественной войны.
22.06.2018 Пенсионный фонд
День памяти и скорби - Molodezh79.Ru 22 июня, в День памяти и скорби, жители и гости города собрались в сквере Победы почтить память погибших в Великой Отечественной войне.
23.06.2018 Molodezh79.Ru
Пляжи «Логово Скорпиона» и городского парка культуры и отдыха пока не соответствуют нормативам - GorodnaBire.Ru БИРОБИДЖАН, 23 июня, «Город на Бире» - В рамках проверки пляжей и территорий водоемов городского округа сотрудники прокуратуры, управления Роспотребнадзора и ГУ МЧС России по ЕАО выехали на пляжи и водоемы,
23.06.2018 GorodnaBire.Ru